first work

- jest wielu znanych aktorów there are many well known actors

- nie ma nikogo, kto mógłby to zrobić there’s no one who could do it

- czy jest Bóg, czy go nie ma? does God exist, or not?

- był sobie kiedyś stary król there was a. lived once an old king

- nie było cię jeszcze wtedy na świecie this was before you were born

- kiedy mnie już z wami nie będzie euf. when I am no more a. I am no longer with you euf.

- myślę, więc jestem I think, therefore I am

- być albo nie być to be or not to be

- to dla nas być albo nie być this is our to be or not to be, this is our Waterloo

- nie ma już dla niej ratunku nothing can save her now

- jest wiele powodów do zadowolenia there’s good reason to be happy

- nie ma obaw a. strachu pot. ! no problem! pot., not to worry! pot.

- nie ma powodu do obaw there is no reason a. need to worry

- są sprawy, których nigdy nie zrozumiesz there are (certain) things that you’ll never understand

- nie ma co płakać/gadać it’s no use crying/talking (about it)

- nie ma co żałować (there’s) no need to be sorry

- nie ma co a. czego żałować it’s no great loss

- nie ma czemu się dziwić, że… it’s no surprise a. wonder that…

- nie ma o co się kłócić there’s nothing to quarrel about

- nie ma czym się martwić/czego się bać there’s nothing to worry about/to be afraid of

- nie ma z czego być dumnym (it’s) nothing to be proud of

- nie ma z czego się cieszyć/śmiać there’s nothing to rejoice/to laugh about

- „dziękuję za podwiezienie” – „nie ma za co” ‘thanks for the lift’ – ‘don’t mention it’ a. ‘you’re welcome‘

- „przepraszam, że panu przerwałem” – „nie ma za co” ‘sorry I interrupted you’ – ‘that’s all right’

- już cię/was nie ma! off with you!

- być w pracy/szkole to be at work/at school

- być w teatrze/na koncercie to be at the theatre/at a concert

- teraz wychodzę, ale będę w domu o piątej I’m going out now, but I’ll be home at five

- dzisiaj nie ma go w biurze he’s not in the office today

- w pokoju nikogo nie ma/nie było there is/was no-one in the room

- jest już piąta, a jego jak nie ma, tak nie ma it’s already five, and he’s still not here a. there’s still no trace of him

- „czy jest Robert?” – „nie, nie ma go, jest jeszcze w szkole” ‘is Robert in?’ – ‘no, he’s not, he’s still at school’

- „są jeszcze bilety na ostatni seans?” – „niestety, już nie ma” ‘do you still have tickets for the last showing?’ – ‘sorry, all sold out’

- czy będziesz jutro w domu? ‘will you be at home a. in home tomorrow?’

- kiedy (ona) będzie znowu w Warszawie? when will she be in Warsaw again?

- byłem wczoraj u Roberta/u babci I was at Robert’s/granny’s yesterday, I went to see Robert/granny yesterday

- był przy narodzinach swojej córki he was present at the birth of his daughter

- nigdy nie byłem w Rosji I’ve never been to Russia

- „skąd jesteś?” – „(jestem) z Krakowa/Polski” ‘where are you from?’ – ‘(I’m) from Cracow/Poland’

- „gdzie jesteś?” – „tutaj!” ‘where are you?’ – ‘(I’m) here!’

- „jestem!” (przy odczytywaniu listy) ‘here!’, ‘present’

- będąc w Londynie, odwiedziłem Annę when a. while I was in London I went to see Anna

- biblioteka jest w budynku głównym the library is in the main building

- w jednym pudełku jest dziesięć bateryjek there are ten batteries in a packet

- w domu nie było nic do jedzenia there was nothing to eat at home a. in the house

- co jest w tym pudle? what’s in this box?

- gdzie jest moja książka/najbliższa apteka? where’s my book/the nearest chemist’s?

- co jest dzisiaj na lunch? what’s for lunch today?

- wczoraj na kolację był dorsz there was cod for dinner yesterday

- „dużo masz tych ziemniaków?” – „oj, będzie” pot. ‘got a lot of those spuds?’ – ‘loads’ pot.

- będzie, będzie, więcej się nie zmieści pot. that’s plenty a. that’ll do, there’s no room for any more

- jest godzina druga po południu it’s two in the afternoon a. two p.m.

- nie ma jeszcze szóstej rano it’s not yet six a.m.

- zanim dotrzemy do domu, będzie ósma wieczorem/północ it’ll be eight p.m./midnight by the time we reach home

- był maj it was in May

- to było w grudniu 1999 it was in December 1999

- to było dawno, dawno temu this was a long, long time ago

- jest piękny ranek it’s a fine morning

- jest mroźno/upalnie it’s nippy/hot

- wczoraj był deszcz/mróz it was raining/freezing yesterday

- ciekawe, czy jutro będzie pogoda I wonder if it’s going to be fine tomorrow

- nie pamiętam dokładnie, to było dość dawno temu I can’t really remember, it was some time ago

- z niego jeszcze coś będzie he’ll turn out all right

- co z niego będzie? how will he turn out?, what will become of him?

- będzie z niego dobry pracownik he’ll be a good worker

- kuchmistrz to z ciebie nie będzie you’ll never make a chef

- z tych kwiatów nic już nie będzie these flowers/plants have had it pot.

- z naszych planów/wakacji nic nie będzie nothing will come of our plans/holidays

- nic z tego nie będzie it’s hopeless

- nic dobrego z tego nie będzie nothing good will come of it

- tyle pracy i nic z tego nie ma (he’s done) so much work and nothing to show for it

- koncert/egzamin jest jutro the concert/exam is tomorrow

- zebranie było w sali konferencyjnej the meeting was (held) in the conference room

- jutro nie będzie a. nie ma lekcji there are no classes tomorrow

- był do ciebie telefon there was a phone call for you

- czy były do mnie jakieś telefony? has anyone called me?

- był wypadek w kopalni there was an accident in the mine

- co będzie, jeśli nie zdasz egzaminu? what’s going to happen if you fail the exam?

- co będzie, jeśli ktoś nas zobaczy? supposing a. what if someone sees us?

- nie martw się, wszystko będzie dobrze don’t worry, it’ll be a. it’s going to be fine

- w życiu bywa rozmaicie you never know what life may bring

- opowiedziałem jej wszystko, tak jak było I told her everything just as it happened

- co ci/jej jest? what’s the matter with you/her?

- coś mi/jemu jest something’s the matter with me/him

- czy jemu coś jest? is anything the matter with him?

- nic mu nie będzie, to tylko przeziębienie he’ll be fine, it’s only a cold

- być na weselu/zebraniu to be at a wedding/meeting

- wczoraj byliśmy na przyjęciu we were at a reception yesterday

- być w liceum/na uniwersytecie to be at secondary school/at university

- być na studiach to be a student a. at college

- być na prawie/medycynie to study law/medicine

- był na trzecim roku anglistyki he was in his third year in the English department

- być na kursie komputerowym to be on a computer course

- być na wojnie to go to war

- być pierwszym/drugim to be the first/second to arrive

- był na mecie trzeci he came third

- czy był już listonosz? has the postman been a. come yet?

- być pod urokiem/wrażeniem kogoś/czegoś to be charmed/impressed by sb/sth

- być pod wpływem kogoś/czegoś to be under the influence of sb/sth

- prowadzić samochód, będąc pod wpływem alkoholu to drive while under the influence of alcohol

- być w ciąży to be pregnant

- być w dobrym/złym humorze to be in a good/bad mood

- nie być w nastroju do zabawy not to feel like going out a. partying

- być w doskonałej formie to be in excellent form a. in fine fettle

- być w strachu to be scared

- być w rozpaczy to be in despair

- bądźmy dobrej myśli let’s hope for the best

- jestem przed obiadem I haven’t had my lunch yet

- jestem już po śniadaniu I’ve already had breakfast

- był siedem lat po studiach he had graduated seven years earlier

- być po kielichu/po paru kieliszkach pot. to have had a drop/a few euf.

- być na diecie to be on a diet

- być na kaszce a. kleiku to be on a diet of gruel

- być na emeryturze/rencie to be on a pension

- sukienka jest do kolan the dress is knee-length

- wody było do kostek the water was ankle-deep

- firanka była do połowy okna the net curtain reached halfway down the window

- chwila nieuwagi i było po wazonie one unguarded moment and the vase was smashed to pieces

- jest już po nim/nas! it’s curtains for him/us! pot.

- jeszcze chwila i byłoby po mnie another instant and it would have been curtains for me a. would have been all up with me pot.

- być nauczycielem/malarzem to be a teacher/painter

- kiedy dorosnę, będę aktorem when I grow up, I’ll be an actor

- być Polakiem/Duńczykiem to be Polish/Danish

- borsuk jest drapieżnikiem the badger is a predator

- nie bądź dzieckiem! don’t be childish a. such a child!

- jestem Anna Kowalska I’m Anna Kowalska

- „cześć, to ty jesteś Robert?” – „nie, jestem Adam” ‘hi, are you Robert? a. you’re Robert, are you?’ – ‘no, I’m Adam’

- co to jest – ma cztery nogi i robi „miau”? what (is it that) has four legs and says ‘miaow’?

- była wysoka/niska she was tall/short

- jest autorką cenioną przez wszystkich she’s an author appreciated by all a. everybody

- mój dziadek był podobno bardzo przystojnym mężczyzną my grandfather is said to have been a very handsome man

- wciąż jest taka, jaką była za młodu she’s still her old self

- kwiaty były żółte i czerwone the flowers were yellow and red

- pizza była całkiem dobra the pizza was quite good

- pojemnik był z drewna/plastiku the container was made of wood/plastic

- z tych listewek byłby ładny latawiec these slats could make a fine kite

- wszystko to były jedynie domysły it was all only conjecture

- czyj jest ten samochód? whose car is this?, who does this car belong to?

- ta książka jest jej/Adama this book is hers/Adam’s, this is her/Adam’s book

- żona była dla niego wszystkim his wife was everything to him

- nie naśladuj innych, bądź sobą don’t imitate others, be yourself

- ta zupa jest zimna this soup is cold

- Maria jest niewidoma Maria is blind

- jesteś głodny? are you hungry?

- Robert jest żonaty/rozwiedziony Robert is married/divorced

- są małżeństwem od dziesięciu lat they’ve been married for ten years

- bądź dla niej miły be nice to her

- bądź tak dobry a. uprzejmy would you mind

- bądź tak miły i otwórz okno would you mind opening the window?

- czy byłaby pani uprzejma podać mi sól would you be kind enough a. would you be so kind as to pass me the salt?

- nie bądź głupi! don’t be a fool!

- cicho bądź! be quiet!

- być w kapeluszu/kaloszach/spodniach to be wearing a hat/rubber boots/trousers

- była w zielonym żakiecie/czarnym berecie she was wearing a green jacket/black beret, she had a green jacket/black beret on

- być za kimś/czymś (opowiadać się) to support sb/sth, to be for sb/sth

- byłem za tym, żeby nikomu nic nie mówić I was for not telling anyone anything

- dwa razy dwa jest cztery two times two is four

- ściany pokoju były pomalowane na różowo the walls of the room were painted pink

- dzieci, które są maltretowane przez rodziców children who are abused by their parents

- tak jest napisane w gazecie that’s what it says in the paper

- samochód będzie naprawiony jutro the car will be repaired by tomorrow

- to musi być zrobione do czwartku this must be done by Thursday

- sukienka była uszyta z czarnej wełenki the dress was made of black wool

- będzie pamiętał a. pamiętać tę scenę przez cały życie he will remember this scene all his life

- będziemy długo go wspominali a. wspominać we shall a. will long remember him

- co by się było stało, gdyby nie jego pomoc what would have happened if it hadn’t been for his help

- byłaby spadła ze schodów (omal nie) she almost fell down the stairs

- byłbym zapomniał! zabierz ze sobą śpiwór I almost a. nearly forgot! take a sleeping bag with you

- jest dopiero wpół do ósmej it’s only half past seven

- nie było co jeść there was nothing to eat

- za ciepło będzie ci w tym swetrze you’ll be too hot in this jumper

- byłoby przyjemnie zjeść razem obiad it would be nice to have lunch together

- wychodzić po zmierzchu było niebezpiecznie it was dangerous going out after dark

- nie kupić tego mieszkania będzie niewybaczalnym błędem not to buy that a. the flat would be an inexcusable mistake

- z chorym było źle/coraz gorzej the patient was bad/getting worse

- z dziadkiem jest nienajlepiej grandfather is poorly

- wszystko będzie na niego he’ll get all the blame

- żeby nie było na mnie I don’t want to get the blame

- na imię było jej Maria her name was Maria

- było dobrze po północy it was well after midnight

- będzie z godzinę/trzy lata temu an hour or so/some three years ago

- będzie kwadrans jak wyszedł he must have left fifteen minutes or so ago, it’s been fifteen minutes or so since he left

- do najbliższego sklepu będzie ze trzy kilometry it’s a good three kilometres to the nearest shop

- nie ma tu gdzie usiąść there’s nowhere here to sit

- w tym mieście na ma dokąd pójść wieczorem there’s nowhere to go at night in this town

- nie ma komu posprzątać/zrobić zakupy there’s no-one to clean/to do shopping

- nie ma z kim się bawić there’s no-one to play with

- trzeba było coś z tym zrobić something had to be done about it

- trzeba było od razu tak mówić why didn’t you say so in the first place?

- czytać można było tylko przy świecach one could read only by candlelight

- jest gorzej niż można było przypuszczać it’s worse than might have been expected

■ bądź zdrów! (pożegnanie) goodbye!, take care!

- być bez forsy/przy forsie pot. to be penniless/flush pot.

- być do niczego (bezużyteczny) [osoba, przedmiot] to be useless a. no good; (chory, słaby) [osoba] to be poorly a. out of sorts

- być może perhaps, maybe

- być może nam się uda perhaps we’ll succeed

- być może a. może być, że… it may happen that…

- być niczym [osoba] to be a nobody

- znałem ją, kiedy jeszcze była nikim I knew her when she was still a nobody

- być przy nadziei a. być w poważnym a. odmiennym a. błogosławionym stanie książk. to be in an interesting condition a. in the family way przest.; to have a bun in the oven euf., pot.

- było nie było (tak czy owak) when all’s said and done, after all; (niech się dzieje co chce) come what may, be that as it may

- było nie było, to już ćwierć wieku od naszego ślubu when all’s said and done a. after all, it’s twenty-five years since we got married

- było nie było, idę pogadać z szefem o podwyżce come what may, I’m going to the boss to talk about a rise

- było siedzieć w domu/nie pożyczać mu pieniędzy pot. serves you right, you should have stayed at home/shouldn’t have lent him money

- było nic mu nie mówić you should have told him nothing

- co będzie, to będzie whatever will be, will be

- co było, to było let bygones be bygones

- co jest? pot. what’s up? pot.

- co jest, do jasnej cholery? dlaczego nikt nie otwiera? what the hell’s going on? – why doesn’t anyone open the door? pot.

- co jest? przyjacielowi paru groszy żałujesz? what’s wrong? – can’t spare a friend a few pence? pot.

- coś w tym jest a. coś w tym musi być there must be something in it

- coś w tym musi być, że wszyscy dyrektorzy będą na tym zebraniu there must be something in it, if all the directors are going to the meeting

- jakoś to będzie things’ll a. it’ll work out somehow pot.

- nie ma co a. rady oh well

- nie ma co, trzeba brać się do roboty oh well, time to do some work

- nie ma co! well, well!

- mieszkanie, nie ma co, widne i ustawne well, well, not a bad flat, airy and well laid out

- ładnie się spisałeś, nie ma co! iron. well, well, you’ve done it now, haven’t you!

- nie ma (to) jak kuchnia domowa/kieliszek zimnej wódki nothing beats a. you can’t beat home cooking/a glass of cold vodka

- nie ma (to) jak muzyka klasyczna give me classical music every time

- nie ma to jak wakacje! there’s nothing like a holiday!

- nie może być! (niedowierzanie) I don’t believe it!, you don’t say!

- niech będzie! oh well!

- niech ci/wam będzie! have it your own way!

- niech mu/jej będzie! let him/her have his/her own way!

- niech tak będzie! (zgoda) so be it!

- tak jest! (owszem) (that’s) right!

- „to jest pańskie ostatnie słowo” – „tak jest, ostatnie” ‘is that your final word?’ – ‘yes, it is’, ‘that’s right’

- tak jest, panie pułkowniku/generale! Wojsk. yes, sir!

- to jest książk. that is, that is to say

- główne gałęzie przemysłu, to jest górnictwo i hutnictwo the main branches of industry, that is (to say) mining and metallurgy

* * *

* * *

jestem jesteś są; będę będziesz bądź

1. (= znajdować się w jakimś stanie l. miejscu) be; (= istnieć) exist, be there; być na diecie be on a diet; być na emeryturze be retired; jestem po robocie I'm finished l. done with work (for today); pewnego razu był sobie król... once upon a time there lived a king...; w ogrodzie były róże there were roses in the garden; w Galaktyce są miliardy gwiazd there are billions of stars in the Galaxy; ile ich jest? how many of them are there?; być w kinie be at the theater; być na wycieczce be on a trip; być w Warszawie be in Warsaw; być u babci na wsi be at grandma's house in the country; być z kimś sam na sam be one on one with sb; od świtu jestem na nogach I have been on my feet all day; Ewa jest na ostatnich nogach Eva is ready to drop l. dead on her feet; jesteś na drodze do zawału you are on the road to a heart attack; wszystko jest na swoim miejscu everything is in its place; to było nie na miejscu that was out of line; być na ustach całego miasteczka be on the lips of everyone in town; być jedną nogą na tamtym świecie have one foot in the grave; co dzisiaj będzie na obiad? what's for supper today?; wszystko jest pod ręką we have everything right at hand; być u steru przen. be at the wheel; no to jestem w domu (= zrozumiałem) that hits home; być w latach l. w leciech be up in one's years; być w sile wieku be in one's prime; być w opałach be in a bind; teraz wszystko jest w twoich rękach now everything is in your hands l. up to you; być w siódmym niebie be in seventh heaven; być w swoim żywiole be in one's element; być na zebraniu be at a meeting; być na wojnie be (fighting) in a war; być na studiach be at college; być na anglistyce be in the English Department; nigdy nie byłem w Chicago I've never been to Chicago; Adam jest pod pantoflem swojej żony Adam is henpecked; być nie w sosie be in a bad mood; jest gaz i woda we have gas and water; jestem takiego samego zdania I'm of the same opinion; jestem dobrej myśli I'm hoping for the best; jest mi u ciebie tak dobrze I feel so good at your place; jest mi głupio I feel stupid; to jest do niczego it's no good; być górą be on top; to nie jest czas po temu this is not the time for that; to nie jest mi na rękę this is inconvenient (for me); to nie jest po mojej myśli that's not what I intended l. what I had in mind; jestem pod wrażeniem I'm impressed; jestem bez pieniędzy I'm broke; jestem w ciąży I'm pregnant; Ewa jest przy nadziei przest. Eva is in the family way; jestem na służbie I'm on duty; byliśmy na spacerze we were taking a walk; dobrze wiesz, że jesteś na mojej łasce you know fully well that you're at my mercy; czy jesteś w stanie mnie zrozumieć? are you able to understand me?; jestem w dobrym humorze I'm in a good mood; byliśmy w kłopocie, co zrobić z... we couldn't figure out what to do with...; Ewa przez moment była w rozterce for a moment Ewa was in a dilemma; Ewa jest z Adamem w przyjaźni Ewa is friends with Adam; po czyjej jesteś stronie? whose side are you on?; Adam jest w porządku Adam is OK l. alright; to nie jest w moim guście that's not my style; jestem na bakier z gramatyką I haven't a clue about grammar; z teściową jestem na złej stopie I'm on bad terms with my mother-in-law; z prezesem jestem na ty I'm on a first name basis with the president; jestem za reformą I'm for the reform; oni są z sobą za pan brat they are on familiar terms; jestem z Ewą po słowie przest. I'm engaged to Eve.

2. ( część orzeczenia imiennego) jestem studentem I am a student; byłam piosenkarką I was a singer; będę generałem I will be a general; ta dziewczyna jest ładna that girl is pretty; samochód jest ojca that's father's car; ten długopis nie jest mój this pen isn't mine; bądź zdrów! get well!; jesteś dla mnie niczym! you mean nothing to me; on nie był sobą he wasn't himself; dwa razy dwa jest cztery two plus two is l. equals four.

3. ( w zdaniach bezosobowych) (= zdarzać się) jest piękny dzień it's a beautiful day; był kwiecień it was April; było to dość dawno it was l. happened quite a long time ago; był do ciebie telefon you had a call; było już późno it was getting late; nie ma co jeść there's nothing to eat; będzie z godzinę temu, jak... it's been an hour since...; a co będzie ze mną? what will happen to me?; ciekaw jestem, co z niego będzie I'm curious (about) what will become of him; jeżeli tak jest if it is so; być może maybe, perhaps; co będzie, to będzie come what may; co było, to było let bygones be bygones; jakoś to (w końcu) będzie thing's will turn out fine (in the end); co ci jest? what's wrong l. the matter with you?; z tej mąki nie będzie chleba it's hopeless; nie może być that's impossible; jest już po nim it's too late for him; he's done for; he's a goner l. a has-been; co było, a nie jest, nie pisze się w rejestr what's done is done; tak jest! exactly!, precisely!, that's right; wojsk. yes, sir!; to jest (= czyli) that is; było nie było whatever happens; no matter what (happens).

czasownik posiłkowy

1. tylko będę będziesz itd. ( w formach czasu przyszłego) will (be); będę pamiętał o tym I'll remember that; dzieci będą w ogrodzie the kids will be in the garden; będziemy śpiewać kolędy we're going to sing carols.

2. ( w formach strony biernej) dom był sprzedany za... the house was sold for...; jesteś obserwowany you are being watched; droga jest już naprawiona the road has been repaired.

decl like adj

* * *

1. first; pierwsza rocznica first anniversary; pierwsza klasa szkoln. first grade; zwł. Br. first form; pierwszy raz first time; pierwsze piętro second floor; Br. first floor; pierwszy września the first of September; pierwsza wojna światowa hist. World War One, the First World War; pierwsza pomoc first aid; pierwsze śniadanie breakfast; forma w pierwszej osobie liczby pojedynczej gram. first person singular; pisać w pierwszej osobie write in the first person; równanie pierwszego stopnia mat. linear equation; pierwszy oficer żegl. first mate, first officer; Pierwsza Dama polit. First Lady; pierwsze skrzypce muz. first violin; pierwszy bieg mot. first gear; stawiać pierwsze kroki take one's l. the first steps; zrobić pierwszy krok make the first move; pierwszy lepszy l. z brzegu any (old) one, whichever, random; na pierwszy rzut oka at first glance, on the face of it; w pierwszej chwili at first, in the first moment; z pierwszej ręki firsthand; relacja z pierwszej ręki inside story; po pierwsze firstly, first of all, first and foremost; grać pierwsze skrzypce play the first fiddle; posłać kogoś na pierwszy ogień send sb to the frontline; miłość od pierwszego wejrzenia love at first sight; pierwsze wrażenie first impression; ciekawość – pierwszy stopień do piekła curiosity killed the cat; kto pierwszy, ten lepszy first come, first served; pierwsze koty za płoty the first try doesn't count, the first attempt is just for practice.

2. (= taki, przed którym nie było innych podobnych) first, fresh, new; nie pierwszej młodości past one's prime, well on in years; nie pierwszej czystości soiled; przełamać pierwsze lody break the ice; zaspokoić pierwszy głód take the edge off one's appetite; pani pierwsza! after you!

3. (= zasadniczy, główny) main, chief, primary, principal; pierwszy plan film foreground; artykuły pierwszej potrzeby necessities; liczba pierwsza mat. prime number; wysuwać coś na pierwszy plan put sth first.

4. (= najlepszy) top, finest, first-rate; wagon pierwszej klasy kol. first-class car; zająć pierwsze miejsce zwł. sport come in first, be the first; pierwsza liga sport first league; lody – pierwsza klasa! pot. delicious ice-cream!; pierwsza nagroda first prize.

first ( day of a month); umówić się z kimś na pierwszego czerwca arrange a meeting with sb on the first of June; skończyć pracę do pierwszego finish work by the first.

- pierwszy tom/rozdział the first volume/chapter, volume/chapter one

- pierwsza osoba liczby pojedynczej/mnogiej Jęz. (the) first person singular/plural

- pierwsza rocznica ślubu first wedding anniversary

- pierwsza wojna światowa the First World War, World War I

- student pierwszego roku a first-year student

- pierwsza linijka od góry/od dołu the first line from the top/from the bottom

- pierwszy dotarł do mety/był pierwszy na mecie he was the first to reach the finishing line/he came (in) first

- kto skończył pierwszy? who was the first to finish?, who finished first?

- wysunął się na pierwsze miejsce w konkursie he advanced to (the) first place in the competition

- pierwszy raz tu jestem I’ve never been here before

- jako pierwszy zabrał głos delegat Rosji Russia’s a. the Russian delegate was the first to speak

- jako pierwszy w rodzinie skończył studia he was the first in the family to graduate

- przyszła jako jedna z pierwszych she was one of the first to arrive

- idź pierwszy! you go first!

- z tych dwóch sugestii pierwsza wydaje się lepsza of the two suggestions, the first a. the former seems (the) better

- lubię i horrory i thrillery, ale wolę te pierwsze I like both horror films and thrillers, but I prefer the former

- ten pierwszy (z wymienionych)…, a ten drugi… the former…, and the latter

- pierwszy i ostatni the first and the last

- nie pierwszy i nie ostatni raz się kłócą a. to nie ich pierwsza kłótnia i nie ostatnia it’s not their first quarrel, and it won’t be their last

- przyrzeknij, że to był pierwszy i ostatni raz promise (that) it won’t happen again

- pierwsza z brzegu książka (najbliższa) the first book to hand

- wszedł do pierwszej z brzegu kawiarni he walked into the first café he saw a. came across

- pierwszy lepszy a. z brzegu a. z brzega [przedmiot] just any, any old; (osoba) just anyone

- chwycił się pierwszego lepszego wykrętu he seized on any old excuse a. the first excuse that came to mind

- to może zrobić pierwszy lepszy anybody can do it; every Tom, Dick, and Harry can do it pot.

- nie był pierwszym lepszym Chińczykiem, ale admirałem he wasn’t just any old Chinese, but a Chinese admiral

- pierwsze truskawki/pomidory early a. the first strawberries/tomatoes

- (on) nie jest już pierwszej młodości he’s no longer in the first flush of youth; he’s a bit long in the tooth pot.

- spadł pierwszy śnieg it’s the first snow of the season

- powieść z życia pierwszych chrześcijan a novel about the life of the early Christians

- w pierwszych latach XX wieku in the first a. early years of the 20th century

- w pierwszej chwili at first

- w pierwszej chwili myślałam, że to sen at first I thought it was a dream

- od pierwszej chwili from the (very) first

- od pierwszej chwili nie ufała mu she didn’t trust him from the (very) first

- z pierwszego snu obudził go hałas na ulicy he was woken from the first, deep phase of sleep by noise in the street

- pierwsza dama the first lady

- pierwsza dama swinga przen. the first lady of swing

- mąż Anny był pierwszą osobą w rodzinie Anna’s husband was the most important person in the family

- pierwszy plan foreground; przen. foreground, forefront

- na pierwszym planie in the foreground; przen. in the foreground, in a. at the forefront

- stawiać kogoś/coś na pierwszym planie a. miejscu to put sb/sth first

- wysunąć się na pierwszy plan a. pierwsze miejsce to come to the forefront

- pierwsze potrzeby basic needs

- artukuły pierwszej potrzeby necessities

- pierwszy po Bogu the most important person

- był pierwszym uczniem w szkole he was the best pupil in his school

- jeden z pierwszych ekspertów w dziedzinie psychologii dziecka one of the foremost experts on child psychology

- chce być we wszystkim pierwszy he wants to be the best at everything

- pierwszej klasy a. pierwszej wody aktor a first-class a. first-rate actor

- samochód pierwsza klasa pot. some car pot.

- film był pierwsza klasa! pot. that was some film!

- pierwszy (maja) the first (of May)

- dziś pierwszy lipca it’s the first of July a. July the first today

- wyjechała pierwszego she left on the first

- pensji z trudem starcza mi do pierwszego I find it hard to make ends meet

- spotkajmy się o pierwszej let’s meet at one

- jest pół do pierwszej it’s half past twelve

- na pierwsze zjemy zupę pieczarkową we’ll have mushroom soup as a first course

■ być pierwszym do dowcipów/gotowania to love jokes/cooking

- być pierwszym do pomocy to be eager to help

- zawsze jest pierwszy do bijatyki he’s always getting into scraps pot.

- do pracy był pierwszy he was never work-shy

- pierwszy raz słyszę! a. pierwsze słyszę! pot. that’s news to me!, that’s the first I’ve heard about it!

- pierwsze słyszę, że się pobrali I didn’t know they’d got married

- na pierwszy rzut oka at first glance a. sight

- na pierwszy rzut oka wszystko było w porządku at first glance everything was in order a. O.K.

- od pierwszego wejrzenia a. spojrzenia at first glance a. sight

- miłość od pierwszego wejrzenia love at first sight

- poznać się na kimś od pierwszego wejrzenia (docenić) to see sb’s worth the moment one sets eyes on sb; (przejrzeć) to see through sb the moment one sets eyes on sb

- po pierwsze first (of all), firstly; in the first place pot.

- po pierwsze musisz skończyć studia first a. first of all, you must graduate

- są dwa powody: po pierwsze…, a po drugie… there are two reasons: first(ly), …, and second(ly), …

- kto pierwszy, ten lepszy przysł. first come, first served; the early bird catches the worm przysł.

- jest już późno, chodźmy spać it’s late, let’s go to bed

- „jest już północ” – „aż tak późno?” ‘it’s midnight’ – ‘(is it) as late as that?’

- pośpiesz się, robi się późno hurry up, it’s getting late

- jest później niż sądziłem it’s later than I thought

- późno po południu/wieczorem late in the afternoon/in the evening

- do domu wrócił późno w nocy he came home late at night

- późno chodził spać/wstawał he kept late hours/was a late riser

- lubiła późno wstawać she liked sleeping in a. getting up late

- obudził się później niż zwykle he woke up later than usual

- późno jadłem śniadanie I had a late breakfast

- późno się ożenił he married late (in life)

- ona wychodzi do pracy najpóźniej ze wszystkich she’s the last to leave for work

- Wielkanoc wypada w tym roku późno Easter is late this year

- spektakl zaczyna się późno the show doesn’t start till late

- zebranie zaczęło się później niż planowano the meeting began later than planned

- za a. zbyt późno too late

- teraz za późno na żale it’s too late to be sorry

- przybył na miejsce o pięć minut za późno he arrived five minutes too late

- trochę za późno, żeby zmieniać zdanie it’s a bit late in the day a. in the game US to change your/my mind

- jeszcze nie jest za późno, żeby z nią porozmawiać it isn’t too late to talk to her

- dwa lata/trzy tygodnie później two years/three weeks later

- tydzień/rok później the following week/year, a week/a year later

- później tego samego dnia later that day

- najpierw lekcje, później zabawa first your homework, and then you can play

- powiem ci później I’ll tell you later a. afterwards

- później tego żałowałem I regretted it later a. afterwards

- wrócę nie później niż o 6 wieczorem/we wtorek I’ll be back not a. no later than (at) 6 p.m./on Tuesday

- odłożyć coś na później (pracę, zadanie) to put off sth a. put sth off until a. till later

- odłożył lekcje na później he put off doing his homework

- nie odkładaj tego na później don’t put it off until later

- zostawię sobie to ciastko na później I’ll leave this cake for later

- wrócę w czwartek, najpóźniej w piątek I’ll be back on Thursday, Friday at the latest

- najpóźniej do dziesiątego by the tenth at the (very) latest

- jak najpóźniej as late as possible

- pracować do późna/do późna w nocy to work late/late into the night

- kościół późnogotycki/późnoromański a late-Gothic/-Romanesque church

- późnowiosenne przymrozki late spring frosts

- długie późnozimowe wieczory long nights in late winter

■ prędzej a. wcześniej czy później sooner or later

- kto późno przychodzi, (ten) sam sobie szkodzi przysł. ≈ latecomers lose out, first come, first served

- lepiej późno niż wcale a. nigdy przysł. better late than never przysł.

- na naukę nigdy nie jest za późno przysł. it’s never too late to learn przysł.

comp; później; adv

* * *

late; wracać późno z pracy come late from work; kłaść się późno go to bed late, turn in late; robi się późno it's getting late; jest już późno it's late; lepiej późno niż wcale better late than never; do późna till late; pracować do późna work till late; siedzieć do późna stay up late, sit up; najpóźniej w przyszłym tygodniu next week at the latest; kto późno przychodzi, sam sobie szkodzi first come first served.

- mają dom na wsi they have a. own a house in the country

- miał po ojcu warsztat samochodowy he had a. owned a garage left to him by his father

- nasze muzeum ma dużą kolekcję impresjonistów our museum has (got) a large collection of Impressionist paintings

- mam dla ciebie prezent/tę książkę o kotach I’ve got a present/that book about cats for you

- miał wszystkiego dwie pary butów he only had two pairs of shoes

- ubrała się w to, co miała she put on what she had

- nie mam psa I don’t have a. I haven’t got a dog

- nie mamy ani telewizora, ani pralki we have neither a TV nor a washing machine

- wydawnictwo nie ma funduszy na zatrudnienie specjalisty the publishers can’t afford to employ a specialist

- nie mam nic do jedzenia I’ve got nothing to eat, I don’t have anything to eat

- czy oni mają namiot? have they got a tent?, do they have a tent?

- masz scyzoryk? have you got a penknife?

- czy ma pan bagaż? have you got any luggage?

- czy macie gaz? have you got gas?

- mieć coś przy sobie to have sth on one

- masz przy sobie jakieś drobne? have you got any change on you?

- gdzie masz klucze/moją książkę? what have you done with the keys/my book?

- gdzie masz rower? where’s your bike? pot.

- mieć na coś to have money for sth

- miałem tylko na jedno piwo I only had for one beer

- (on) ma na przyjemności, a nie ma na lekarza he has money to spend on pleasures, but he can’t afford a doctor

- nie miał na nowe buty, a co dopiero na samochód he couldn’t afford a pair of new shoes, let alone a car

- mieć za co coś zrobić to have enough money to do sth, to be able to afford to do sth

- nie mieli za co wyjechać na wakacje they didn’t have enough to go on holiday, they couldn’t afford to go on holiday

- nie mają z czego żyć they don’t have enough to live on

- jak masz na imię? what’s your name?

- mam na imię Maria my name’s Maria

- (on) ma na nazwisko Nowak his (sur)name is Nowak

- mieć coś na sobie to have sth on, to be wearing sth

- miał (na sobie) granatowy garnitur he had a blue suit on, he was wearing a blue suit

- na głowie miała kapelusz, na szyi biały szalik she had a hat on her head and a white scarf round her neck

- nie mieć nic na sobie (być gołym) to have nothing on

- mieć kogoś u siebie (gościć) to have sb staying with one

- od tygodnia mamy u siebie teściów we’ve had my in-laws (staying) with us for the past week

- jeśli Legia wygra, mam u ciebie piwo! you owe me a beer if Legia win(s)

- masz!/macie! (weź/weźcie) here!

- macie kanapki, jedzcie! here’s the sandwiches, eat up! pot.

- masz, włóż to na siebie! here, put this on!

- (a) masz! (zadając razy) take that!

- (a) masz za to, że kłamiesz, a masz, a masz! (and) take that for lying! and that! and that! pot.

- masz za swoje! (dobrze ci tak) serves you right!

- ma za swoje, że jest taki naiwny it serves him right for being so naive

- mamy teraz za swoje dobre serce! that’s the thanks we get for being nice a. for all our kindness!

- masz ci (los) a. masz tobie! blast (it)! pot., damn (it)! pot.

- masz ci los, zapomniałam parasola! blast, I’ve forgotten my umbrella!

- masz go/ją/ich! (wyrażające zaskoczenie) just look at him/her/them!

- masz go, jaki mądrala! look at him, Mr Clever Dick! GB pot.

- mieć dwadzieścia lat to be twenty (years old)

- ile ona ma lat? how old is she?

- mieć dwa metry wzrostu/wysokości to be two metres tall/high

- mieć sześć metrów głębokości/szerokości/długości to be six metres deep/wide/long

- pokój ma sześć metrów na pięć the room is six by five metres

- dom będzie miał siedem pięter the house will be seven storeys high a. will have seven storeys

- kilometr ma tysiąc metrów one kilometre is a thousand metres

- pokój ma dwa okna the room has two windows

- miał niebieskie oczy/siwe włosy he had blue eyes/grey hair

- miała dziurawe buty she had holes in her shoes

- kubek ma wyszczerbiony brzeg the mug’s rim is chipped

- miała męża Włocha/inżyniera her husband was Italian/an engineer

- mieć talent/cierpliwość/odwagę to have talent/patience/courage

- nie mieć talentu/cierpliwości/odwagi to lack talent/patience/courage

- mieć takt/rozsądek to be tactful/sensible

- mieć (swoje) wady i zalety to have one’s good and bad points

- zasłony mają kolor wiśni the curtains are cherry red in colour

- działka ma kształt prostokąta a. prostokątny the allotment is rectangular (in shape)

- jej perfumy miały słodkawy zapach/zapach konwalii her scent was sweet smelling/smelled of lily of the valley

- urodę miała po matce, a talent po ojcu her looks came from her mother and her talent from her father

- za całe umeblowanie pokój miał zdezelowany stół the only piece of furniture in the room was a rickety table

- mieć w sobie coś (być interesującym) to have a certain something

- on ma w sobie coś z dziecka/roztargnionego profesora there is something of the child/the absent-minded professor in a. about him

- nie mieć nic do czegoś to have nothing to do with sth

- jej wyjazd nie ma nic do naszych planów her going away has nothing to do with our plans

- marzenia mają to do siebie, że rzadko się spełniają the thing about dreams is that they rarely come true

- miała to do siebie, że zawsze się spóźniała the thing about her was that she was always late

- mieć gorączkę a. temperaturę to have a. be running a temperature

- mieć 39° gorączki to have a temperature of 39 degrees

- mieć złamaną nogę to have a broken leg

- mieć częste bóle głowy to have frequent headaches

- mieć pragnienie to be thirsty

- mieć dobry apetyt to have a good a. hearty appetite

- mieć wadę a. defekt to have a defect

- mieć gumę pot. (w samochodzie) to have a flat pot.

- mam nadzieję, że… I hope that…

- mieć ochotę coś zrobić to feel like doing sth

- miała ochotę płakać she felt like crying

- mieć przekonanie/pewność, że… to be convinced/sure a. certain that…

- mieć kogoś/czegoś dość a. dosyć to have had enough of sb/sth, to be fed up with sb/sth

- mam tego powyżej uszu a. po dziurki w nosie! pot. I’ve had it up to here! pot.

- mieć coś wypisane w oczach a. na czole a. na twarzy to have sth written all over one’s face

- miała winę wypisaną na twarzy she had guilt written all over her face

- to dziecko nie ma matki/ojca this boy/girl has no mother/father

- ona nie ma rodzeństwa she has no brothers or sisters

- ona będzie miała dziecko she’s going to have a. she’s expecting a baby

- miała z nim dwóch synów she had two sons by him

- miał za żonę piekielnicę his wife was a real she-devil a. spitfire

- nie miał do kogo zwrócić się o pomoc he had no-one to turn to for help

- mieć kogoś przy sobie a. obok siebie a. przy boku to have sb at one’s side

- mieć kogoś/coś na uwadze a. na względzie to have sb/sth in mind, to take sb/sth into consideration

- mieć z kimś porachunki to have a bone to pick with sb

- mieć kogoś/coś przeciwko sobie to have sb/sth against one

- miał przeciwko sobie opinię publiczną public opinion was against him

- mieć przyjemność/zaszczyt coś zrobić książk. to have the pleasure/honour to do a. of doing sth

- miałem zaszczyt poznać pańskich rodziców I had the honour of meeting your parents

- mam przyjemność przedstawić państwu naszego gościa I have the pleasure of introducing our guest

- z kim mam przyjemność? książk. to whom do I have the honour of speaking? książk., także iron.

- mieć coś/nie mieć nic przeciwko komuś/czemuś to have something/nothing against sb/sth

- mieć coś do kogoś pot. to have something against sb

- do ciebie nic nie mam I’ve got nothing against you

- mieć coś na kogoś to have the goods a. the dope on sb pot.

- niczego na mnie nie mają they’ve got nothing on me pot.

- mam z nią do pomówienia a. pogadania I need to have a (serious) talk with her

- mieć kogoś nad sobą to have sb above one

- kierownik ma nad sobą dyrektora, a dyrektor – zarząd the manager answers to the director and the director answers to the board

- mieć kogoś pod sobą to be in charge of sb

- (ona) ma pod sobą dwudziestu pracowników she’s in charge of a staff of twenty

- kapral miał pod sobą dziesięciu żołnierzy the corporal had ten men under his command a. under him

- mieć kogoś za sobą (być popieranym) to have sb behind one, to have sb’s backing

- mieli za sobą większość the majority was a. were behind them, they had the majority behind them

- mieć kogoś za głupca to take sb for a fool

- ich zachowanie mam za nieco naiwne I consider their behaviour rather naive

- za kogo pan mnie ma! who do you take me for!, who do you think I am!

- mieć w kimś rywala/sojusznika to have a rival/an ally in sb

- mieć kogoś pot. (być związanym z kimś) to have somebody, to be involved with somebody

- chwalił się, że miał je wszystkie pot. (odbył stosunek) he boasted of having had them all pot.

- płacą tak dużo, że mogą mieć każdego they pay so much they can take on a. hire anyone they like

- mam dobrą komunikację do pracy I’ve got good connections to work

- centrum miasta ma dobrą komunikację z przedmieściami there are good connections from the city centre to the suburbs

- mieć słuszność a. rację to be right

- mieć ciepło/przytulnie to be warm/cosy

- owinęła dziecko szalem, żeby miało ciepło she put a scarf round the baby to keep him/her warm

- mam daleko/blisko do szkoły I have a long way/I don’t have far to go to school

- ty to masz dobrze, nie musisz wstawać o siódmej it’s alright for you, you don’t have to get up at seven (a.m.)

- mieliśmy tu wczoraj burzę/śnieżycę we had a storm/snowstorm here yesterday

- mamy dziś słoneczną pogodę it’s sunny today

- mam dziś kiepski dzień I’m having one of those days (today)

- kłopotów z nim miałam co niemiara I’ve had no end of trouble with him

- co ja z tobą mam? what am I to do with you?

- jest całkiem młoda, chciałaby jeszcze mieć coś z życia she’s still very young, she’d like to get something out of life pot.

- (on) haruje od świtu do nocy i co z tego ma? he slaves away from morning to night, and what does he have to show for it?

- miał przed sobą kilka godzin marszu he had several hours of walking ahead of a. in front of him

- miała przed sobą trudną rozmowę z szefem she had a difficult conversation with the boss ahead of her

- mieć przed sobą przyszłość to have a (bright) future ahead of a. before one

- miał przed sobą karierę he had a brilliant career ahead of a. in front of him

- mieć coś za a. poza sobą to have sth behind one

- ma za sobą trzyletnie doświadczenie he has three years’ experience behind him

- mam już to wszystko za sobą all that is behind me now

- mam co robić, nie nudzę się I’ve got things to do, I don’t sit around

- nie mieć gdzie mieszkać/spać to have nowhere to live/sleep

- nie mam gdzie przenocować I have nowhere to spend the night

- nie mieć kiedy spać/jeść/odpocząć to not have time to sleep/eat/relax

- nie mają kiedy w ścianach wiercić, tylko w niedzielę! of course, they have to drill holes in the wall on a Sunday!

- mieć czas to have time (coś zrobić to do sth)

- nie miałem czasu zająć się twoją sprawą I didn’t have time to deal with your problem

- na napisanie wypracowania macie godzinę you have an hour to write the essay

- nie miałeś mi tu kogo przyprowadzić!? why did you have to bring him/her/them here (of all people)?!

- mieć coś/nie mieć nic do powiedzenia (dużo/mało wiedzieć) to have something/nothing to say (na temat kogoś/czegoś about sb/sth)

- mieć coś/nie mieć nic do powiedzenia a. gadania pot. (o decydującym głosie) to have a say/no say

- ona nie ma w tej sprawie nic do powiedzenia a. gadania she has no say in the matter

- nie mamy już sobie nic więcej do powiedzenia we’ve got nothing more to say to each other

- mieć zły/dobry czas Sport to have a poor/good a. fast time

- mieć pierwsze/dziesiąte miejsce Sport to come first/tenth, to be in first/tenth place

- mam z nią wielką wygodę, sprząta, robi mi zakupy she’s a great help to me: she cleans and does my shopping

- nie masz co narzekać you’ve got nothing to complain about

- nie masz co się denerwować there’s no reason (for you) to get upset

- nie masz czego a. co żałować, film był kiepski you didn’t miss much: the film was hopeless

- w domu nie masz co się pokazywać you’d better not show your face at home pot.

- (on) ma teraz naradę ze swym zastępcą he’s in conference at the moment with his deputy

- mieć sprawę a. proces to be on trial (o coś/o zrobienie czegoś for sth/for doing sth)

- ma sprawę a. proces o zabójstwo/spowodowanie wypadku samochodowego he’s on trial for murder/causing a car accident

- mieć studia a. wyższe wykształcenie to have completed higher education

- mój ojciec miał tylko cztery klasy my father only did four years at school

- miał już zawód i mógł rozpocząć samodzielne życie he’d completed his training and could now start his own life

- miał dwa fakultety he had graduated in two subjects

- mamy drugi tydzień zimy it’s the second week of winter

- którego dziś mamy? what’s the date today?

- mamy dziś pierwszy stycznia/poniedziałek it’s January the 1st/Monday today

- którą masz godzinę? what time do you make it? pot.; what’s the time by your watch?

- mieć kogoś/coś po prawej/lewej stronie to have sb/sth on one’s right/left

- miał przed/za sobą dwóch strażników he had a. there were two guards in front of him/behind him

- masz to zrobić natychmiast! you’re to do it right now!

- co mam zrobić/jej powiedzieć? what am I (supposed) to do/tell her?

- po co się mam wysilać? why should I bother?, why should I make the effort?

- masz tego nikomu nie powtarzać! (and) don’t go repeating a. telling it to anyone!

- i ja mam w to uwierzyć? and you/they want me to a. I’m supposed to believe that?

- mieć coś do zrobienia to have sth to do

- ma obowiązek do spełnienia s/he has a duty to perform

- mam sprawę do załatwienia I’ve got something to sort out

- mamy zaległości do odrobienia we’ve got a backlog of work to catch up on

- miano zburzyć ich dom their house was to be demolished

- samolot miał wylądować w Warszawie, ale… the plane was supposed to land a. have landed in Warsaw, but…

- podobno jutro ma być ładna pogoda it’s supposed to be good a. nice weather tomorrow

- w pozostałej części kraju ma nadal padać in the rest of the country continuing rain is expected

- miała umrzeć w nędzy w wieku czterdziestu lat she was to die in poverty at the age of forty

- przyszłość miała pokazać, że się myli subsequent events were to prove him/her wrong

- jak się miało okazać as things a. it turned out; as it transpired książk.

- i co ja mam z tobą zrobić? what am I (supposed) to do with you?

- jeśli mielibyśmy się nie zobaczyć przed twoim wyjazdem, baw się dobrze in case we don’t see each other before you leave, have a good time

- niech się stanie, co się ma stać let things happen as they will

- właśnie miałem wyjść, kiedy zadzwonił telefon I was just about to leave a. just on the point of leaving when the phone rang

- właśnie miałam powiedzieć to samo I was just about to a. just going to say the same thing

- czy mam przez to rozumieć, że… am I to understand (by that) that…

- mieć coś do sprzedania/zaproponowania to have sth to sell/propose

- choćby a. żeby nie wiem co się miało stać, (to)… no matter what happens a. might happen…

- choćbym a. żebym miał pęknąć a. trupem paść pot. even if it kills me pot.

- mam już napisaną pracę I’ve already written the essay

- miał ukończone wyższe studia he had been to university/college

- czy macie załatwione bilety? have you booked/got the tickets?

- pieniądze mam dobrze schowane I’ve put the money in a safe place

- mam obiecaną podwyżkę I’ve been promised a rise

- miał przykazane trzymać język za zębami he was a. he’d been told to keep his mouth shut pot.

- ona miałaby mi się podobać? you think I find her attractive?

- miałbyś sumienie to zrobić? could you do (something like) that (with a clear conscience)?

- to ma być hotel czterogwiazdkowy? (z dezaprobatą) and you/they call this a. this is supposed to be a four-star hotel?!

- ten grubas to miałbym być ja!? (z niedowierzaniem) is this/that fatso really me? pot.

- pokazał nam skórę tygrysa, którego miał upolować w Afryce (z powątpiewaniem) he showed us the skin of a tiger, which he is supposed to have killed in Africa

- ciotka wyzdrowiała i ma się dobrze auntie has recovered and is doing well

- jak się mają twoi rodzice? how are your parents?

- jak się masz! (powitanie) how are you?; how’s it going? pot.

- mam się dzisiaj lepiej I feel better today

- sprawy mają się nieźle things are working out (quite) well

- jak się rzeczy mają? how do things stand?

- rzecz ma się tak, że… the thing is that…

- jak te dwie wersje mają się do siebie? how do the two versions compare?

- jak to się ma jedno do drugiego? how do the two compare?

- teoria nijak się miała do praktyki the theory was (completely) divorced from practice

- A tak się ma do B, jak C do D a. A i B tak się mają do siebie, jak C i D A is to B like C is to D

- mieli się do siebie jak dzień do nocy they were like chalk and cheese

- mieć się za artystę/człowieka honoru to consider oneself (to be) an artist/a man of honour

- (on) ma się za Bóg wie co pot. he thinks he’s God (almighty) pot.

- miała się za bliską śmierci she thought she was about to a. going to die

- miało się a. dzień miał się ku zachodowi it was getting towards sunset

- sytuacja ma się ku lepszemu the situation is looking better

- ma się na deszcz it looks like rain

- miało się na burzę a storm was brewing, there was thunder in the air

- wiedzieć, jak się rzeczy mają to know how things stand a. are

- winien i ma debit and credit

- zapisać coś po stronie „ma” to enter sth on the credit side

- (już) mam! mieszkaliśmy na tej samej ulicy! I’ve got it! we used to live in the same street!

- mam cię! a. tu cię mam! (złapałem cię, przyłapałem cię) I’ve got you!; got you! pot.

- mam cię, już mi nie uciekniesz! got you, you won’t get away now!

■ ma się rozumieć a. wiedzieć! it a. that goes without saying!

- ma się rozumieć, że przyjdę of course I’ll come

- mieć głowę a. łebpot. (na karku a. nie od parady) to have a good head on one’s shoulders

- on to ma łeb! he’s no fool!

- mieć głowę do interesów to have a good head for business

- nie mam teraz do tego głowy I don’t want to think about it/that now

- mieć kogoś/coś w nosiepot. a. gdzieśeuf. a. w głębokim poważaniueuf. to not care a damn about sb/sth pot.; to not give a monkey’s about sb/sth pot., euf.

- mam to wszystko gdzieś! pot. to hell with it all! pot.

- mieć kogoś/coś w dupie wulg. to not give a shit a. toss GB about sb/sth wulg.

- sie masz! pot. (powitanie) hi! pot.

- plan działania/kampanii a plan of action/of campaign

- plan dyżurów a duty roster

- plan lekcji Szkol. a (school) timetable

- plan zajęć Uniw. a timetable, a class schedule

- plan ucieczki an escape plan

- plan wycieczki an itinerary, a travel plan

- plan wydawniczy a planned publishing list, planned publications

- narodowy plan gospodarczy a national economic plan

- plan krótkoterminowy/długoterminowy a short-term/a long-term plan

- plan pięcioletni a five-year plan

- plan sześciopunktowy a six-point plan

- sporządzić plan to draw up a. work out a plan

- trzymać się planu to keep to a. stick to a plan

- wszystko odbyło się zgodnie z planem everything went according to plan a. as planned

- zatwierdzić/wykonać plan to approve/carry out a. implement a plan

- zmiana planów a change of plans

- zmienić plany to change one’s plans

- jakie masz plany na ten weekend? what are your plans for the weekend?

- mieć plany co do swoich dzieci/co do przyszłości dzieci to have plans for one’s children/for one’s children’s future

- mam co do Anny poważne plany, chciałbym się z nią ożenić I’m serious about Anna, I’d like to marry her

- snuć plany to devise a. make plans

- robić plany na przyszłość to plan ahead, to make plans for the future

- zwierzyć się komuś ze swych planów to let sb in on one’s plans

- mieć coś w planie to be planning sth

- mieć w planie wyjazd za granicę to be planning to go abroad

- w planie jest budowa nowej autostrady there are plans to build a new highway

- plan się udał a. powiódł the plan worked

- plan się nie udał a. nie powiódł the plan fell through a. didn’t work a. failed

- pokrzyżować komuś plany to cross a. foil a. thwart sb’s plans

- zniweczyć czyjeś plany to ruin sb’s plans

- wprowadzić plan w życie to put a plan into operation a. to work

- plan wypracowania/opowiadania an essay/a story outline

- plan lekcji a lesson plan

- plan Warszawy (mapa) a street plan of Warsaw; (booklet) a street guide to Warsaw

- plan pokoju the layout of a room

- plan rozmieszczenia gości przy stole a seating plan

- plan parteru/piętra a ground/a floor plan

- narysować plan pawilonu/maszyny to draw up a plan of a pavilion/a machine

- budowla na planie krzyża/koła a building on a cruciform/circular plan

- na pierwszym/drugim planie in the foreground/background

- być na pierwszym planie przen. to be of prime importance

- w naszym domu muzyka była zawsze na pierwszym planie in our home music was always the first a. top priority

- wysunąć się na pierwszy plan, znaleźć się na pierwszym planie przen. to come to the fore

- zejść na dalszy a. drugi plan przen. to recede into the background

- odsunąć a. zepchnąć coś na dalszy plan przen. to push sth into the background a. to the back

- plan ogólny a long shot

- na planie on set

- na planie „Batmana” on the set of ‘Batman’

- wyjść na plan/zejść z planu to go on/walk off set

- akcja powieści rozgrywa się w dwóch planach czasowych the action of the novel takes place on two different time planes

- plan realistyczny/symboliczny a realistic/a symbolic level a. plane

□ plan awaryjny contingency plan

- plan ewakuacyjny emergency evacuation plan

- plan generalny master plan

- plan kasowy Fin. fiscal a. financial plan

- plan operacyjny a. strategiczny operational a. strategic plan, plan of operations

- plan perspektywiczny long-term plan

- plan regulacyjny Archit. regulating plan

- plan sytuacyjny Archit. site plan

- plan zbawienia a. Boży Relig. God’s plan (of salvation)

- plan zagospodarowania przestrzennego Archit. development plan

* * *

* * *

1. (= zamiar) intention; ( działania) scheme; pokrzyżować czyjeś plany upset the l. sb's applecart, thwart sb's plans; mieć w planie plan; według planu l. zgodnie z planem according to the plan, as planned.

2. (= rozkład zajęć, czynności) schedule, timetable; plan podróży itinerary; plan działania action plan; plan inwestycyjny investment plan; plan perspektywiczny long-term plan.

3. (= zarys) blueprint, design; (wypracowania, wykładu) outline.

4. (= rysunek) plan, map; plan miasta street map; na planie prostokąta of rectangular plan; plan badań naukowych research project; plan sytuacyjny l. działki site plan.

5. film, telew. (= odległość od kamery, oka widza) ground; drugi plan background; pierwszy plan foreground; być na pierwszym planie be in the foreground l. forefront; wysuwać się na pierwszy plan come to the fore; zejść na drugi l. dalszy plan recede l. fade into the background l. distance.

6. film ( poza studiem) location; ( w studiu) set; na planie filmowym on location.

* * *

1. (= zmienienie) change; zmiana pogody change of weather; zmiana trybu życia change in one's way of life; zmiana na lepsze l. na gorsze change for better l. for worse.

2. (= wymiana czegoś na coś) exchange; change; zmiana warty changing the guard; zmiana świateł na skrzyżowaniu change of traffic lights; zmiana frontu veer, change of position; robić coś na zmianę z kimś take turns with sb in doing sth; zmiana dekoracji pot. change of situation, new circumstances.

3. ( czas pracy) shift; pracować na pierwszą l. drugą zmianę work the first l. the second shift; praca na trzy zmiany three-shift work (system); zmiana dzienna l. nocna day l. night shift.

4. ( pracownicy) shift; strajkuje druga zmiana the second shift is on strike.

5. ( bielizna) change.

6. pat. change, alteration, transformation; lesion; zmiany gruźlicze phthisic l. tuberculotic lesions; zmiana nowotworowa cancerous l. neoplastic lesion.

- iść na piechotę a. piechotą to go on foot

- doktor idzie do swojego gabinetu the doctor is going to his surgery

- idź do domu go home

- szedł wolno, powłócząc nogami he was walking slowly, dragging his feet ⇒ pójść

- konie szły truchtem/galopem the horses were trotting/galloping

- bezradnie patrzyli, jak ich rzeczy idą na dno they looked on helplessly as their things went under ⇒ pójść

- iść na mecz to go to (see) a match

- iść na film to go to (see) a film

- iść na koncert to go to a concert

- iść po zakupy to go shopping

- iść popływać/pojeździć na nartach to go swimming/skiing

- idź po lekarstwa dla babci go and buy grandma’s medicine/pills

- bała się iść na zastrzyk she was afraid of having a. going for an injection

- powinieneś iść do lekarza you ought to go to a. go and see a doctor

- idę dziś z wizytą do cioci I’m visiting my aunt today

- idę do koleżanki I’m going to visit my friend

- iść do szpitala/więzienia to go into hospital/to prison

- robi się późno, idź do łóżka it’s getting late, go to bed

- iść do ataku a. natarcia to be on the attack ⇒ pójść

- najpierw szły wiadomości sportowe pot. the sports news came first

- program idzie na żywo pot. the programme is going out live

- przypomina postać z filmu, który szedł niedawno w telewizji pot. he resembles a character from a film that was recently shown on TV

- nikt się nie pchał, wszystko szło sprawnie there was no pushing or shoving, everything went smoothly

- na początku interes szedł dobrze pot. at the beginning business was going a. went well

- nie wszystko szło po jej myśli not everything went as she would have liked

- w szkole nauka szła mu kiepsko pot. he didn’t do well at school

- „jak ci idzie?” – „w porządku” pot. ‘how’s it going?’ – ‘okay’ pot.

- nie szło mu jakoś to malowanie pot. the painting seemed to take him a long time

- idzie burza there’s a storm coming, a storm is approaching

- idzie na nas wyż ze wschodu a high is approaching us from the east

- szła wysoka fala powodziowa a high flood wave was approaching

- światło idące ze środka budynku the light coming from the house

- klekot szedł od strony pałacu the clatter came from the direction of the palace

- z Berlina idą niepokojące komunikaty there are disturbing reports (coming) from Berlin

- maszyny idą pełną parą the machines are running a. working at full speed

- zegar za szybko idzie the clock’s fast

- większość dochodów szła na jedzenie i lekarstwa most of his/her earnings went on a. were spent on food and medicine

- stare gazety idą na makulaturę (the) old newspapers go for recycling

- wiele dzieł sztuki idzie pod młotek many works of art are going under the hammer

- po sezonie narty idą w kąt when winter’s over, the skis go back in the cupboard ⇒ pójść

- tory idą przez las the (railway) track a. line runs through a forest

- wzdłuż muru szedł napis: zwyciężymy there was an inscription running along the wall: we shall overcome

- domy szły rzędem wzdłuż ulicy the houses lined the street

- iść na studia to go to university

- nikt z nas nie idzie na medycynę none of us is going to study medicine

- powinna szybko skończyć szkołę i iść do pracy she should leave school as soon as possible and find a job

- iść na lekarza/nauczyciela pot. to study to become a doctor/teacher

- była dumna, że syn idzie do dyplomacji she was proud that her son was to be a diplomat

- tylko głupi idzie do łopaty pot. manual work is for those without brains

- iść za kogoś (za mąż) to marry sb

- po co było jej za niego iść? what did she (go and) marry him for?

- chce, żeby córka szła za mąż s/he wants her daughter to get married a. find a husband ⇒ pójść

- chciała iść śladem matki i zostać naukowcem she wanted to follow in her mother’s footsteps and become a scientist

- czy teatr ma brać wzory z kina, czy iść własną drogą? should the theatre imitate the cinema or go its own way?

- iść z duchem czasu to move with the times

- iść za kimś to follow sb

- iść za porywem serca to listen to a. follow one’s heart ⇒ pójść

- idą święta Christmas/Easter is approaching

- idzie ciepła jesień a warm autumn is ahead of us a. on its way

- chyba idzie na deszcz it looks as though it’s going to rain, it looks like rain

- ile dziecko ma lat? – idzie mu piąty rok pot. how old is the child? – s/he’s getting on for five

- czas idzie nieubłaganie naprzód time goes marching on

- tego lata szły naprzemian dni słoneczne i deszczowe this summer it was sunny one day and rainy the next

- odszkodowania idące w miliony złotych damages amounting to millions of zlotys

- nakłady jego książek szły w setki tysięcy egzemplarzy his books were sold in editions of hundreds of thousands ⇒ pójść

- w tym roku ta literatura nie idzie this kind of fiction isn’t selling well this year

- po ile idą dziś dolary? what’s the going rate for the dollar today?

- to był człowiek, z którym nie szło pracować s/he was a (really) difficult person to work with

- piekielnie zimno, ale idzie wytrzymać it’s freezing outside, but it’s not unbearable

■ a co za tym idzie… and, following on from this/that…; and consequently a. in consequence… książk.

- idzie mu/jej o coś he/she means a. intends sth

- idzie mu o zdobycie władzy he means a. intends to seize power

- był świadom stawki, o którą szło he was aware of the stakes involved

- iść do ziemi a. piachu pot. to kick the bucket pot.

- iść na coś to agree to sth

- iść na współpracę z wrogiem to agree to collaborate with the enemy

- iść na kompromis to reach a compromise

- idź precz a. do diabła a. w cholerę! pot. go to hell! pot.; go to the devil! przest.

- iść sobie to go away

- iść w zapomnienie a. niepamięć to be forgotten

- iść w górę/dół to go up/down

- wstąpił do partii i szybko szedł w górę he joined the party and advanced rapidly

- spracowane ręce work-roughened a. work-worn hands

- spocone/lepkie (od potu) ręce sweaty/sticky hands

- ręce splamione krwią blood-stained hands

- mieć coś w ręku to have sth in one’s hand

- chwycić kogoś za rękę to take sb’s hand

- wziąć kogoś za rękę to take sb by the hand

- trzymać kogoś za rękę to hold sb by the hand

- uścisnąć czyjąś rękę to shake sb’s hand

- pocałować kogoś w rękę to kiss sb’s hand

- chodzić/stawać na rękach to walk/stand on one’s hands

- klaskać w ręce to clap one’s hands

- oprzeć a. wesprzeć głowę na rękach to prop one’s head on one’s hands

- siedział z brodą opartą na ręce he sat with his chin propped on his hand

- podłożyć sobie ręce pod głowę to clasp one’s hands behind one’s head

- podnieść rękę do góry to put up one’s hand (to answer the question)

- posłać komuś ręką całusa to blow a kiss to sb

- przekładać coś z ręki do ręki to shift sth from one hand to the other

- skaleczyć sobie rękę a. skaleczyć się w rękę to cut one’s hand

- skinąć na kogoś ręką to beckon sb

- walić ręką w stół to bang the table with one’s fist

- wsunąć ręce do kieszeni a. w kieszenie to slide one’s hands into one’s pockets

- wyciągnąć a. wyjąć ręce z kieszeni to take one’s hands out of one’s pockets

- wytrzeć ręce (czymś a. w coś a. o coś) to wipe one’s hands (with sth a. on sth)

- załamywać ręce to wring one’s hands

- zwinąć a. zacisnąć ręce w pięści to clench one’s fists

- zakryć usta rękami to cup one’s hands around one’s mouth

- złożyć ręce do modlitwy to fold one’s hands in prayer

- doręczyć a. oddać coś komuś do rąk własnych to deliver sth to sb personally a. in person

- wróżyć komuś z ręki to read sb’s palm

- nałożenie rąk laying on of hands, imposition of hands

- machać rękami to wave one’s arms (about)

- wywijać rękami to flail one’s arms

- podnieść a. unieść ręce do góry a. w górę to lift one’s arms

- wykręcić komuś rękę to twist sb’s arm

- rozkrzyżować ręce to spread out one’s arms

- spleść a. skrzyżować ręce na piersiach to cross one’s arms over one’s chest a. in front of one’s chest

- rozkładać bezradnie ręce to spread one’s arms helplessly

- wziąć płaszcz na rękę to fling one’s coat over one’s arm

- zarzucić komuś ręce na szyję to throw one’s arms around sb’s neck

- wziąć kogoś pod rękę to link one’s arm through sb’s

- brak rąk do pracy lack of manpower a. staff

- na rękę pot. (gotówką) in cash; (netto) clear

- naprawić coś od ręki to fix a. repair sth on the spot

- załatwił sprawę od ręki he settled the matter on the spot

■ ciężka a. twarda a. silna a. żelazna ręka iron fist

- rządy silnej ręki strong-arm government

- rządzić krajem ciężką a. twardą a. żelazną ręką to rule the country with a heavy hand, to rule the country with a rod of iron

- gołymi rękami with one’s bare hands

- złapał pstrąga gołymi rękami he caught a trout with his bare hands

- zamordowałby ją gołymi rękami he could’ve killed her with his bare hands

- na własną rękę on one’s own initiative a. account, off one’s own bat

- poszedł tam na własną rękę he went there on his own initiative

- wiadomości z pierwszej ręki first-hand information, information straight from the horse’s mouth

- towar/wiadomości z drugiej/trzeciej ręki second-hand/third-hand goods/news

- kupić coś z drugiej ręki to buy sth second-hand

- z pocałowaniem ręki pot. readily, willingly, eagerly

- przyjął mój stary płaszcz z pocałowaniem ręki he was only too glad to take my old coat

- z ręką na sercu frankly, to be frank, to tell the truth

- ręka sprawiedliwości the long arm of the law

- bronić się przed czymś rękami i nogami to resist sth with might and main

- być komuś na rękę to suit sb

- ich wizyta była jej nie na rękę their visit came at an awkward time for her

- było to na rękę niektórym politykom it suited certain politicians

- być pod ręką to be within reach

- być w dobrych rękach to be in good hands

- zostawiam cię w dobrych rękach I am leaving you in good hands

- być czyjąś prawą ręką to be sb’s right hand

- być w czyichś rękach to be in sb’s hands

- wszystko jest w ich rękach everything is in their hands

- ich los jest w naszych rękach their fate lies in our hands

- być/stawać się narzędziem w czyichś rękach to be/become a tool in the hands of sb

- dać a. zostawić komuś wolną rękę to give sb carte blanche; to give sb a free hand (co do czegoś in sth)

- dać sobie rękę uciąć za kogoś/coś to stand by sb/sth through thick and thin

- dałbym sobie rękę uciąć, że to jego widziałem w kinie I’d swear blind it was him I saw at the cinema

- rozdawać coś hojną ręką to give sth out unstintingly a. lavishly

- grać na cztery ręce to play (piano) duets

- walczyć gołymi rękami to fight bare-fisted

- iść z kimś ręka w rękę to go hand in hand with sb, to play ball with sb

- przychodzić/wracać/odchodzić z gołymi a. pustymi a. próżnymi rękami to come/return/walk away empty-handed

- przepraszam, że przychodzę z gołymi rękami so sorry I’m coming up empty-handed

- przychodzić/wracać/odchodzić z pełnymi rękami to come/return/leave with one’s hands full, to not come/return/leave empty-handed

- pójść komuś na rękę to accommodate sb, to meet sb half-way

- jeść komuś z ręki to eat out of sb’s hand

- będzie ci jadł z ręki you’ll have him in the palm of your hand

- mieć długie ręce (kraść) to have light a. sticky a. itchy fingers; (umieć zaszkodzić) to be able to pull strings

- mieć dobrą rękę do roślin to have green fingers

- mieć dwie lewe ręce to be all (fingers and) thumbs

- mieć dziurawe a. maślane a. gliniane ręce to be all (fingers and) thumbs, to be ham-fisted; to be cack-handed GB pot.

- mieć fach w ręku a. mieć w ręku kawałek chleba to have a trade to fall back on

- mieć lekką rękę do robienia czegoś to be clever at doing sth

- mieć lekką rękę do wydawania pieniędzy to be open-handed, to be reckless in spending money

- mieć mocną rękę (energicznie kierować) to have a firm hand; (postępować bezwzględnie) to act firmly

- mieć złote ręce to be handy (with one’s fingers)

- mieć pełne ręce roboty to have one’s hands full

- mieć szczęśliwą rękę do czegoś a. w czymś to be lucky at sth, to be successful at sth

- mieć rozwiązane ręce to have a free hand

- mieć związane a. skrępowane ręce to have one’s hands tied

- mam związane ręce my hands are tied

- mieć wszystkie atuty w ręku to hold all the aces

- nawinąć się komuś pod rękę pot. to come sb’s way

- nie mieć o co rąk zaczepić pot. to be jobless

- nie móc ruszyć (ani) ręką, ani nogą pot. to be dead on one’s feet pot., to be worn to a frazzle pot.

- nosić kogoś na rękach to think the world of sb, to dote on sb

- oddać a. ofiarować komuś rękę to give sb one’s hand in marriage

- prosić/ubiegać się/starać się o czyjąś rękę to ask sb’s hand in marriage, to seek sb’s hand

- odmówić komuś ręki a. odtrącić czyjąś rękę to refuse to marry sb

- odmówiła mu ręki he had been refused her hand

- opuścić ręce to give in

- nie opuszczaj rąk never say die

- zginąć z czyjejś ręki a. z czyichś rąk to die at the hands of sb

- patrzeć komuś na ręce to keep an eye on sb

- podać komuś a. wyciągnąć do kogoś rękę to offer a. to extend a. to lend a helping hand to sb

- możemy sobie podać ręce we are in the same boat; welcome to the club

- podnieść rękę na kogoś to raise one’s hand to hit sb, to lift a hand to hit sb

- przechodzić przez czyjeś ręce to go a. pass through sb’s hands

- przechodzić a. wędrować z rąk do rąk (zmieniać właścicieli) to change hands; (być podawanym) to be passed a. handed round

- przemawiać do czyjejś ręki to give sb a backhander

- przyjąć kogoś/coś z otwartymi rękami to welcome sb/sth with open arms

- przykładać rękę do czegoś to have a hand in sth

- robić coś lekką ręką (bez wysiłku) to take sth in one’s stride; (bez zastanowienia) to do sth recklessly, to do sth light-heartedly

- siedzieć/czekać z założonymi rękami to stand idly

- składać coś w czyjeś ręce to place sth in sb’s able hands

- trzymać rękę na pulsie (czegoś) to have one’s finger on the pulse (of sth)

- umywać ręce to wash one’s hands

- urabiać sobie ręce po łokcie to work one’s fingers to the bone

- wpaść w niepowołane ręce to fall into the wrong hands

- wyciągnąć rękę do zgody to hold out the olive branch, to make an offer of reconciliation

- wyjść z czegoś obronną ręką to come away (completely) unscathed from sth

- z najgorszych tarapatów wychodził obronną ręką he would emerge from the worst predicaments unscathed

- wytrącić komuś broń z ręki to cut the ground from under sb’s feet

- wziąć sprawę w swoje a. we własne ręce to take a matter into one’s own hands

- zacierać ręce to rub one’s hands (with satisfaction)

- złapać kogoś za rękę to catch sb red-handed a. in the act

- żyć z pracy własnych rąk to earn a living

- ręka rękę myje (noga nogę wspiera) you scratch my back and I’ll scratch yours

- ręce (mi) opadają (na myśl o…) my heart fails (at the thought of…)

- ręka mnie/ją świerzbi my/her hand is itching

- ręka mnie świerzbi, żeby im wygarbować skórę my hand is itching to give them a good hiding

- jak a. jakby ręką odjął as if by magic

- migrena mi przeszła, jakby ręką odjął my migraine disappeared a. vanished as if by magic

- w twoje/wasze/pana ręce! przest. here’s to you!

- ręce przy sobie! (keep your) hands off!

- ręce przy sobie, bo będę strzelał! hands off or I’ll shoot you!

- niech ręka boska broni! God forbid!

- ręka, noga, mózg na ścianie! żart. (jako groźba) watch out or there’ll be murder! a. or I’ll blow your brains out a. or I’ll give you the works

* * *

pl. ocz- Nom. -y Gen. -u Ins. - ami l. - yma

1. ( narząd wzroku) eye, optic (arch.); piwne/brązowe/niebieskie oczy hazel/brown/blue eyes; podbite oko black eye, shiner, mouse; bystre oko sharp l. keen eye; mieć bystre oko be sharp l. keen eyed l. eyesighted; zaczerwienione oko reddish eye; kocie oczy ( na drodze) cat's eyes; kocie oko min. cat's eye; tygrysie oko min. tiger's eye; dno oka anat. eyegrounds, fundus of the eye; oko cyklonu meteor. bull's eye, the eye of the storm; sokole oko eagle eye; maślane oczy filmy eyes; wprawne oko practiced eye; w mgnieniu oka in a blink of an eye, in a twinkling, in a flash l. crack; na pierwszy rzut oka at first glance; coś widać na pierwszy rzut oka sth can be seen at first glance; bez zmrużenia oka without batting an eye; na moich oczach before l. under my eyes, in front of my very eyes; słabnąć l. niknąć w oczach ( o człowieku) be fading away, be wasting away; ale masz oko! good eye!; cieszący oko easy on the eye; cieszyć oko please the eye; klapki na oczach blinders, tunnel vision; klapki na oczy ( konia) blinders; Br. blinkers; w moich oczach to jest nic niewarte it's not worth a penny in my eyes l. to my mind; z zamkniętymi oczami with one's eyes closed; pożerać kogoś oczami devour sb with one's eyes; patrzeć na coś krzywym okiem frown upon sth, look askance at sth; być komuś solą w oku be a thorn in sb's side l. flesh, be the stone in sb's shoe; (szkolić się) pod okiem instruktora (train) under the supervision of the instructor; ciemno, choć oko wykol the night is inky black; rzucać się w oczy stick out a mile, stick out like a sore thumb; spędza mi to sen z oczu I can't get it out of my mind; czytam w twoich oczach, że... I can see l. read it in your eyes that...; dobrze ci z oczu patrzy you have a kind look in your eyes; iść, gdzie oczy poniosą go and never look back, walk and don't look back; jak okiem sięgnąć as far as the eye can see; mieć oczy wokół głowy have eyes at the back of one's head; zrobiło mi się ciemno przed oczami I was seeing spots before my eyes; mam to na oku I'm keeping a (sharp) eye on it; mieć coś na oku (np. o pracy) set sights on sth; mam babcię ciągle przed oczyma I can still see grandma before my eyes; miej oczy i uszy otwarte! keep your eyes and ears open!; powiedzieć l. wygarnąć komuś prawdę w oczy tell sb the truth to his/her face, speak the truth to sb's face; wspominać kogoś/coś z łezką w oku think softly l. affectionately l. nostalgically about sb/sth, think about sb/sth with affection; mydlić komuś oczy pull the wool over sb's eyes, throw dust in sb's eyes; nawet nie mrugnął okiem he didn't flicker an eyelid; nie mogłem od niej oderwać oczu I couldn't take my eyes off her; nie mogę spojrzeć jej w oczy I can't look her in the eye/face; mieć oko na coś keep one's eyes open l. peeled l. skinned for sth; nie spuszczaj z oka dzieci keep your eye on the children, keep a close eye l. watch on the children; podbić komuś oko give sb a black eye l. a shiner; własnym oczom nie wierzę! I can't believe my eyes!; nie zmrużyłem oka I didn't sleep a wink; otworzyć szeroko oczy open one's eyes wide; widzieć kątem oka see sth out of the corner of one's eye; strzec kogoś/czegoś jak oka w głowie keep a close eye on sb/sth; rzut oka na coś glimpse at sth; kiedy ty wreszcie przejrzysz na oczy? when will you finally take the blinds off?; przewracać oczami turn up l. roll one's eyes; robić do kogoś perskie oko give sb the eye, give sb a glad eye, make eyes at sb; kłamać w żywe oczy lie through one's teeth, lie in one's throat; na piękne oczy on trust; w cztery oczy in private; rozmawiać z kimś w cztery oczy talk heart to heart to sb, talk eye to eye; rzuć na to okiem have l. take a look l. glance at it, please; cast an eye over it, please; gołym okiem with the naked eye; stanąć z kimś oko w oko stand face to face with sb, confront sb eyeball to eyeball; stracić kogoś z oczu lose sight of sb; spuścić oczy lower one's eyes, cast one's eyes down; spojrzeć prawdzie w oczy face the truth; wake up and smell the coffee; see things for what they really are; świecić oczami za kogoś blush for sb, take the rap; widzieć coś gołym okiem see sth with the naked eye; widzieć coś na własne oczy see sth with one's own eyes; widzieć coś oczami duszy see sth in one's mind's eyes; wpaść komuś w oko catch sb's fancy l. eye, take l. tickle l. catch sb's fancy; zamknąć oczy close one's eyes, breathe one's last; przymykać na coś oczy turn a blind eye to sth; zejdź mi z oczu! get out of my sight!; oczy mi się kleją I have heavy eyes l. eyelids; pi razy oko sth in the neighborhood of, more or less; pasuje to jak pięść do oka it's like a square peg in a round hole; oczy wychodzą mu na wierzch ( ze zdziwienia) his eyes popped out; oko ci zbieleje it'll leave you open-mouthed; kruk krukowi oka nie wykole crows don't pick crows' eyes; dog does not eat dog; oko za oko, ząb za ząb an eye for an eye and a tooth for a tooth; pańskie oko konia tuczy the eye of the master does more work than both his hands; prawda w oczy kole the greater the truth, the greater the libel; strach ma wielkie oczy fear has big eyes; czego oko nie widzi, tego sercu nie żal what the eye doesn't see, the heart doesn't grieve over; what the eye sees not, the heart craves not.

2. pl. oka Gen. ok (= coś jak oko) eye; ( w rosole) eye; pawie oko peacock's eye, ocellus, eyespot.

3. ( w sieci rybackiej) mesh.

4. żegl. ( wachta) watch, lookout.

5. żegl. ( pętla na linie) eye-splice, loop.

* * *

pójdę pójdziesz poszedł poszła poszli

1. (= skierować się) go, head for; pójść do kina/na spacer go for a walk/to the movies; pójść, gdzie oczy poniosą go and never look back; pójść w ślad za kimś follow sb; poszedł jak zmyty pot. he buzzed off, he cleared out.

2. (= zacząć coś) go; pójść na studia go to the university; pójść do pracy take a job; pójść do łóżka go to bed, go to sleep; pójść do więzienia go to prison l. jail; pójść za kratki pot. be sent down, be locked up; pójść komuś na rękę be accommodating with sb, do sb a favor; pójść na emeryturę retire; pójść na kompromis agree to a compromise; pójść na pierwszy ogień go over the top first; pójść na swoje start living on one's own; pójść o zakład make a bet; pójść pod mur be put against the wall; pójść pod nóż ( o zwierzętach) be slaughtered; pot. (= przejść operację) go under the knife; pojść pod młotek come under the hammer; pójść po rozum do głowy turn ( sth) over in one's mind; pójść w czyjeś ślady follow in sb's footsteps; pójść w górę go up; pójść w świat go in the world; pójść za czyjąś radą follow sb's advice; poszło mu w pięty he learnt a lesson; pójść z kimś do łóżka pot. go to bed with sb; poszło z dymem it went up in smoke; pójść w kąt be forgotten; nie pójdę na to pot. I'm not having it; o co poszło? what was the point?; lekko przyszło, lekko poszło easy come easy go; nauka nie poszła w las the lesson was not (has not been) forgotten.

3. (= zostać wysłanym) be sent; czy list już poszedł? has the letter been sent yet?

4. (= potoczyć się) go; poszło jak po maśle it went smooth, it went like a clockwork; wszystko poszło po naszej myśli everything turned out as we wished.

5. pot. (= zużyć) be spent, be used up; poszła opona the tire is gone, the tire is flat; żarówka poszła the bulb is gone, the bulb is burnt; wszystkie pieniądze poszły na remont domu all the money has been spent on the redecoration of the house; niech ci pójdzie na zdrowie! much good may it do you; praca całego życia poszła na marne a lifetime's work has been wasted, a lifetime's work is gone; kłótnia poszła w niepamięć the quarrel has been forgiven and forgotten.

- dostać list/paczkę to get a. receive a letter/parcel

- dostać odpowiedź to get an answer

- dostać wymówienie to be given notice

- dostać piątkę z matematyki to get an A in maths

- dostać jeść/pić to get a. be given something to eat/drink

- dostać pieniądze (za pracę) to get paid (for one’s work)

- dostawać rentę to get a pension

- dostać odszkodowanie za zniszczony samochód/za wypadek to receive compensation for the car/accident

- dostać karę to be punished

- dostać zastrzyk to have a. get an injection

- dostawał zastrzyki co drugi dzień they gave him an injection every other day

- chory dostał antybiotyki the patient was given antibiotics

- dostał na chrzcie imię Stefan he was christened Steven

- na gwiazdkę dostała pluszowego misia she got a. was given a teddy bear for Christmas

- dostaliśmy rozkaz ewakuacji we were ordered to evacuate, we received evacuation orders

- za włamanie dostał dwa lata he got two years in prison for breaking and entering

- nie może dostać pracy he can’t get a. find a job

- dostaliśmy trzy dni na pomalowanie domu we’ve got three days to paint the (whole) house

- dostać lanie to get a hiding pot.; (klapsa) to get a spanking

- dostała od życia nauczkę life has put her through the mill

- w gospodzie można dostać tani obiad you can get a cheap dinner at the inn

- za piętnaście funtów nie dostaniecie lepszego pokoju you won’t get a better room for 15 pounds

- nigdzie nie mogę dostać ich pierwszej płyty I can’t find their first record anywhere

- dostać kogoś w swoje ręce to get sb a. lay one’s hands on sb

- niech ja cię tylko dostanę w swoje ręce! just (you) wait (un)til I get my hands on you!

- żywego mnie nie dostaną they won’t take me alive

- dostał z szafy flaszkę z koniakiem he got a bottle of cognac out of the cabinet

- dostać w twarz to be slapped a. hit in the face

- dostać w zęby to be punched in the mouth a. teeth

- dostać po głowie to be hit on the head

- dostać serią a. serię z automatu to get a round from sb’s automatic

- dostał w rękę/w nogę he got a. was hit in the arm/leg

- dostać za swoje to get one’s just deserts, to get what one deserves

- dostało mu się he got a scolding a. an earful

- dostać zawrotów głowy to get dizzy

- dostać kataru/grypy/gorączki to come down with a headcold/the flu/a fever

- dostać zawału to have a heart attack

- dostać wypieków to flush, to turn red

- dostać gęsiej skórki to get gooseflesh

- cholery można dostać (od tego hałasu)! przen., posp. this noise is driving me nuts a. up the wall

- był tak wysoki, że głową prawie dostawał sufitu he was so tall that his head almost touched the ceiling

- ścisk taki, że ledwo dostałam się do autobusu the bus was so full that I barely managed to get on

- woda dostała się do środka (some) water got inside

- nie mogę dostać się do najwyższych półek bez drabiny I can’t reach the highest shelves without a ladder

- jak mam dostać się stąd do dworca? how do I get to the railway station from here?

- dostać się do niewoli to be taken captive a. prisoner

- dostać się do więzienia to be imprisoned a. put in prison

- dostać się na studia to be admitted to university

- chciała studiować na akademii sztuk pięknych, ale się nie dostała she wanted to go to art school, but she didn’t get in

- dostać się pod autobus/samochód to be run over by a bus/car

- dostać się w czyjeś ręce przen. to fall into sb’s hands przen.

- dostała mu się gospodarna żona he’s got a thrifty wife pot.

■ dostać nóg przen., żart. to grow legs and walk away (by oneself/itself)

- nie dostaje mu cierpliwości/talentu przest. he lacks patience/talent

- dziełu nie dostaje oryginalności the work is lacking in originality

- zjeżdżać (na sankach)/zbiegać z górki to sledge/run downhill

- iść/jechać/pedałować pod górkę to walk/drive/pedal uphill

- górka brudnych ubrań a pile of dirty clothes

- mieszkać na górce to live upstairs

- wynieść coś na górkę to put sth in the attic, to take sth up to the attic

- górka cielęca loin of veal

- wykonać górkę to perform a whipstall

- □ górka rozrządowa Kolej. hump

■ na początku mieliśmy pod górkę pot. it was hard work a. uphill work at first

- miał do szkoły pod górkę żart., iron. he was a lazy student

- zbiegać z górki na pazurki dziec. to hurtle helter-skelter down the hill

- bieg a. tok a. nurt myśli train of thought

- myśli mi się plączą a. mącą I’m getting confused

- policz to w myśli work it out a. calculate it in your mind

- ogarnąć coś myślą to grasp sth (mentally)

- problemy filozoficzne całkowicie zaprzątają jego myśl he is completely preoccupied with philosophical problems

- ani a. nawet mi to przez myśl nie przeszło it never even crossed my mind

- być zatopionym a. pogrążonym w myślach to be deep in thought

- byłem myślami gdzie indziej I was miles away

- myślami byłem z rodziną my thoughts were with my family

- siedział na lekcji, ale był nieobecny myślami he sat in class, but his thoughts were elsewhere

- mówić/odpowiadać, co komuś na myśl przyjdzie to say the first thing/reply with the first thing that comes to one’s mind

- nie mógł oderwać od niej myśli he couldn’t stop thinking about her

- zebrać a. pozbierać a. skupić a. opanować myśli to gather one’s thoughts

- mieć myśli zajęte kimś/czymś to be preoccupied with sb/sth

- gonitwa myśli racing thoughts

- na myśl o kim/o czym at the thought of sb/sth

- przywodzić coś komuś na myśl książk. to make sb think of sth, to put sb in mind of sth

- rozmowa z tobą przywodzi mi na myśl mojego ojca talking to you makes me think a. puts me in mind of my father

- to zdjęcie przywodzi mi na myśl wakacje w Grecji this photo reminds me of my holidays in Greece

- mieć kogoś/coś na myśli to mean sb/sth

- wcale tego nie miałem na myśli I didn’t mean that at all

- żyć myślą o kimś/o czymś książk. to live for the thought of sb/sth

- żyła myślą o ukochanym the thought of her beloved kept her going

- więźniowie żyli myślą o ucieczce the prisoners lived to escape

- uciekać a. uciec myślą od czegoś książk. (to try) to put sth out of one’s mind, (to try) to forget sth

- chciała uciec myślą od codziennych trosk she wanted to forget her everyday concerns

- zwrócić się myślą a. myślami ku czemuś/komuś to turn one’s thoughts to sth/sb

- swoboda a. wolność myśli książk. freedom of thought

- rozwój myśli technicznej w ostatnich latach the development of technical thought in recent years

- zawiłe myśli filozoficzne complicated philosophical thoughts

- wypowiadać a. wyrażać myśl to express a thought

- wymiana myśli an exchange of ideas

- czytać w czyichś myślach to read sb’s thoughts

- podzielić się z kimś myślami to share one’s thoughts with sb

- być z kimś jednej myśli to be of the same mind a. opinion as sb

- dręczyła go myśl, że nie podoła tej pracy he was racked by the thought of not being able to cope with the job

- snuły mu się po głowie leniwe myśli o wakacjach he was thinking lazily about the holidays

- odpędzać natrętne myśli to try to get rid of persistent thoughts

- być złej myśl to be pessimistic

- przebiegła mi przez głowę myśl a thought flashed through my mind

- nurtowała mnie myśl o wyjeździe I kept turning over in my mind the idea of leaving

- błysnęła mi w głowie myśl, że… it flashed through my mind that…

- muszę wybić sobie z głowy myśli o kupnie nowej sukienki I have to forget the idea of buying a new dress

- uczepić się jakiejś myśli to cling to a thought a. an idea

- opanowała a. opętała go myśl o wyjeździe za granicę he’s obsessed with the idea of going abroad

- nie móc się pogodzić z myślą o czymś/że… to not be able to come to terms a. grips with the idea of sth/that…

- oswoić się z myślą, że… to come to terms with the thought that…

- pożegnać się z myślą o czymś przen. to kiss goodbye to the idea of sth

- uderzyła mnie myśl, że… it struck me that a. I was struck by the thought that…

- myśl filozoficzna/religijna philosophical/religious thought

- to jest myśl! that’s a thought

- bić a. łamać się z myślami to be unable to make up one’s mind

- podsunąć a. poddać a. rzucić myśl to suggest sth

- kolega podsunął mi myśl o kandydowaniu na posła a friend of mine suggested that I stand for MP

- natchnąć kogoś myślą o zrobieniu czegoś to inspire sb to do sth

- porzucić myśl o czymś to give up the idea of sth

- zaświtała mi w głowie myśl, że… it occured to me that…

- strzeliła mi do głowy myśl I had a sudden idea

- nosił się z myślą o zakupie samochodu he was thinking about buying a car

- moją myślą było, by ten ośrodek służył wszystkim potrzebującym my idea was that the centre should serve everyone in need

- myśl o budowie nowego szpitala the idea of building a new hospital

- wszystko idzie po mojej myśli everything is going as I intended

- w myśl czegoś in accordance with sth, according to sth

- □ myśl przewodnia książk. keynote

- czarne myśli gloomy thoughts książk.

- złota myśl książk. words of wisdom

* * *

* * *

1. thought, idea.

2. (= myślenie) thinking; to mi nawet przez myśl nie przeszło it never occurred to me; coś/ktoś komuś przywodzi na myśl kogoś/coś sth/sb reminds sb of l. about sb/sth; bądź dobrej myśli hope for the best, think positive; kogo/co masz na myśli? who(m)/what do you mean?; na myśl o tym robi mi się niedobrze the very thought l. idea of it makes me sick; często wracam myślą do tamtych dni I often recall those days; błądzić gdzieś myślami be far away, fantasize about sth; być pochłoniętym (jakąś) myślą l. (jakimiś) myślami be absorbed in thought.

3. (= umysł) mind; przyszło mi na myśl, że... it came to me that..., it came to my mind that..., it occurred to me that..., it crossed my mind that...; nie mogę się pogodzić z myślą, że... I cannot reconcile myself with the thought of...

4. (= pojęcie, sąd) opinion, view; czarne myśli gloomy thoughts; wymiana myśli exchange of ideas l. views; czytać komuś w myślach read sb's mind; muszę zebrać myśli I need to concentrate; złota myśl aphorism; w myśl tej zasady according to this principle.

5. (= idea) idea, concept; błysnęła mi myśl, że... it crossed my mind that...; podzieliła się z nami swoimi myślami na temat... she shared with us her ideas l. thoughts concerning l. on...; myśl przewodnia main l. central idea; iść za czyjąś myślą share sb's opinion; genialna myśl brilliant idea; bić się z myślami be of l. in two minds about sth; wszystko idzie po mojej myśli everything is going just as I planned; nosić się z myślą kupna domu consider l. contemplate buying a house; podsunął mi świetną myśl he gave me a great idea; robimy wszystko z myślą o ludziach potrzebujących pomocy we do everything to help the needy.

- potem jednak pokochał swoją pracę later, however, he grew to love his work

- pokochać kogoś bez pamięci to fall head over heels in love with sb

- pokochać kogoś od pierwszego wejrzenia to fall in love with sb at first sight

- pokochali się od pierwszego wejrzenia they fell in love at first sight

* * *

1. (= osobowość) (personal) character, personality; dobry/zły charakter good/bad character; gwałtowny/trudny charakter violent/difficult character; charakter introwertyczny/ekstrawertyczny introvert/extrovert character; mściwy charakter vindictive l. vengeful character; stałość charakteru being set in one's ways, being balanced l. level-headed; kształtować czyjś charakter mould l. form l. shape sb's character; niezgodność charakterów irreconcilable difference of characters; mieć charakter be a person of (strong) character; człowiek z charakterem person of (strong) character; person with backbone; człowiek bez charakteru person of weak character; person of low moral standards; person with no backbone; szkoła charakteru school of hard knocks; university of life; wyrabiać charakter build character; shape l. mould character; to nie leży w moim charakterze it isn't in character with me; it isn't my way of doing things.

2. (= cecha przedmiotu l. zjawiska) character, nature; urzędowy charakter official l. formal character; sprawa o charakterze urzędowym official business; w charakterze... in the capacity of...; in the character of...; acting as...; pracować w charakterze wykładowcy work as a lecturer; spotkanie ma oficjalny/nieoficjalny charakter it is an official/unofficial meeting; charakter pisma hand, handwriting, character; coś nabiera charakteru sth takes on character; nadawać czemuś charakter determine the character of sth; mieć charakter w nogach żart. be able to run fast; be the first to run away; uchwycić charakter czegoś capture the character l. nature of sth.

3. teor.lit. character, hero; komedia charakterów commedy of characters; charakter statyczny static character; charakter dynamiczny dynamic character; czarny charakter zwł. teatr l. film villain, bad guy.

* * *

1. (= punkt, lokalizacja) place, point, spot; miejsce pracy/zamieszkania place of work/residence; miejsce spotkań meeting place; miejsce zdarzenia the spot; miejsce do zabawy playground; miejsce przeznaczenia destination; miejsce widokowe beauty spot; miejsce wiecznego spoczynku lit. last resting-place; miejsce chorobowo zmienione pat. pathologically changed spot; miejsce przecięcia intersection; miejsce publiczne public place; to nie czas ani miejsce, by... it's not the right time nor place to...; chodzić z miejsca na miejsce walk from place to place; miejsce artykulacji fon. place l. point of articulation.

2. (= sytuacja) gdybym był na twoim miejscu... if I were in your place...; if I were in your shoes...; na twoim miejscu poczekałbym if I were you, I'd wait.

3. miejsce geometryczne mat. locus.

4. (= właściwy stan l. położenie) na swoim l. właściwym miejscu in the right place; właściwy człowiek na właściwym miejscu the right man in the right place; nie mogę sobie znaleźć miejsca I can't find a place for myself; znaleźć swoje miejsce na ziemi find one's place on earth; znać swoje miejsce know one' place; odłóż to na miejsce put it back; na miejsca! sport ready!

5. na miejscu (= nie ruszając się) in the same place; zostań na miejscu stay where you are.

6. na miejscu (= natychmiast) on the spot; paść trupem na miejscu die on the spot; zabić kogoś na miejscu kill sb on the spot.

7. przen. ( o aktywności) dreptać w miejscu make no progress; nie móc usiedzieć na miejscu l. w miejscu be forever on the move; ruszyć z miejsca (= podjąć działanie) stir up, break a deadlock, move ahead; ruszyć coś z miejsca proceed with sth.

8. z miejsca pot. straight away, at once.

9. w miejsce czegoś (= zamiast) in place of sth; zachowanie nie na miejscu improper behavior.

10. (= fragment przestrzeni) space, room; there's enough room for both of us jest dość miejsca dla nas obu.

11. (= siedzenie, krzesło) place, seat; miejsce zarezerwowane reserved seat; rezerwacja miejsc seat reservation; wszystkie miejsca są zajęte all the seats are occupied; ustąpić komuś miejsca yield a place to sb; miejsce w parlamencie polit. (parliamentary) seat; honorowe miejsce seat of honor.

12. (= lokata, kolejność) place, position; miejsce w kolejce position in a line; zająć pierwsze/drugie/ostatnie miejsce sport come first/second/last.

13. ( fragment utworu) passage.

14. (= posada, etat) vacancy, job; starać się o miejsce look for a job; nie mamy miejsc we have no vacancies; wymówić komuś miejsce give sb notice.

- zaraz po zebraniu immediately after the meeting

- zadzwonię do ciebie zaraz po powrocie I’ll phone you as soon as I get back

- zaraz koło dworca right a. just next to the station

- zaraz za rogiem just around the corner

- mieszkają zaraz obok they live right next door

- zaraz następnego dnia the very next day

- zaraz na następnej stronie on the very next page

- zaraz gruźlica, po prostu zwykły kaszel TB, s/he says, it’s just a common cough, that’s all

- zaraz wracam I’ll be right back

- zaraz się dowiemy, o co im chodzi we’ll soon find out what they want

- od zaraz pot. right away, as of a. from now

- zwalniam panią od zaraz you’re fired as of now a. today

- „kucharz potrzebny od zaraz” (w ogłoszeniu) ‘cook needed immediately’

- zaraz, jeszcze nie skończyliśmy! just a minute, we haven’t finished yet!

- zaraz, zaraz! ja byłam pierwsza just a minute, I was first!

- „zadzwoń do niego” – „zaraz, tylko skończę obiad” ‘give him a ring’ – ‘okay, just let me finish my dinner’

- zaraz, zaraz, gdzie są moje okulary? hang on (a minute a. tick pot.), where are my glasses?

* * *

* * *

1. (= niezwłocznie) directly, promptly, right now, straightaway; od zaraz pot. right away; zaraz wracam I won't be long l. a minute, I'll be right back; zaraz będę gotowy I won't be a minute l. jiffy.

2. (= tuż po, wkrótce) straight after, right after; (nastąpić, wydarzyć się, zwł. o nieszczęściu) in the wake of sth; zaraz po tym, jak... immediately after..., once, directly; zaraz po pracy straight after work; zaraz potem the next minute; zaraz następnego dnia the very next day.

3. pot. (= niedaleko) just; zaraz za rogiem just round the corner.

zaraz, zaraz! (= nie tak prędko) wait a second l. minute l. moment!; (= niech się zastanowię) let me think l. see...

( zapadać w sen) perf; zasnąć to go (off) to sleep, to fall asleep; ( nie budzić się w porę) perf; zaspać to oversleep

* * *

1. (= zapadać w sen) fall asleep; ( mimowolnie) drop off.

2. nie zasypiać gruszek w popiele not let the grass grow under one's feet.